Muzeum Ziemi Piskiej

W piwnicach zabytkowego ratusza na piskim rynku mieści się Muzeum Ziemi Piskiej – miejsce, które przybliża historię tego mazurskiego regionu oraz przyrodę otaczającej go Puszczy Piskiej. Placówka funkcjonuje od 1969 roku, choć do obecnej siedziby w neogotyckim budynku ratuszowym przeniosła się dopiero w 1985 roku. To jedno z ciekawszych muzeów regionalnych na Mazurach, gdzie można zobaczyć zarówno wypchane okazy leśnych zwierząt, jak i pamiątki po dawnych mieszkańcach tych ziem.

Historia muzeum i jego zbiory

Muzealnictwo w Piszu ma dłuższą tradycję niż mogłoby się wydawać. Już przed II wojną światową na poddaszu ratusza działało muzeum regionalne, ale jego zbiory zaginęły podczas działań wojennych. Dopiero w 1969 roku, z inicjatywy Towarzystwa Miłośników Ziemi Piskiej oraz Powiatowego Ośrodka Kultury, udało się reaktywować placówkę. Pierwszą siedzibą była tzw. Baszta – przedwojenny magazyn miejscowego browaru, który w różnych okresach służył jako gospoda, kawiarnia czy pralnia.

W latach 1975-1985 muzeum funkcjonowało jako oddział Muzeum Okręgowego w Suwałkach. Po usamodzielnieniu się w 1985 roku zbiory przeniesiono do pomieszczeń ratusza, gdzie znajdują się do dziś. Budynek sam w sobie zasługuje na uwagę – to neogotycka konstrukcja wzniesiona na miejscu XVII-wiecznej siedziby władz miejskich.

Co można zobaczyć w Muzeum Ziemi Piskiej

Ekspozycja dzieli się na kilka części tematycznych. Największą atrakcją, zwłaszcza dla dzieci, są zbiory przyrodnicze. Wypchane okazy ssaków, ptaków, gadów i ryb pokazują bogactwo fauny Warmii i Mazur. Puszcza Piska to jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce, więc nie brakuje tu okazów typowych dla mazurskich lasów – można zobaczyć zwierzęta, które nadal zamieszkują okoliczne bory.

Część wystaw wzbogacono o elementy dźwiękowe – odgłosy zwierząt, które sprawiają, że zwiedzanie staje się bardziej immersyjne. Stała wystawa „Zwierzęta Warmii i Mazur” pokazuje różnorodność lokalnej przyrody.

Zbiory historyczne i etnograficzne to druga ważna część muzeum. Znajdziemy tu dokumentację fotograficzną z dziejów regionu, zabytki piśmiennictwa mazurskiego – prasę, kancjonały, kalendarze, publikacje mazurskich staroobrzędowców. Ciekawostką są druki z piskiej drukarni A. Gąsiorowskiego oraz materiały z okresu plebiscytowego, które przypominają o skomplikowanej historii tych ziem na pograniczu kultur.

W XV wieku czeski rotmistrz zdobył piski zamek krzyżacki i utrzymywał go w imieniu króla Kazimierza Jagiellończyka przez kilka lat wojny trzynastoletniej – ta mało znana karta historii to tylko jeden z wielu fascynujących wątków związanych z Ziemią Piską.

Zbiory archeologiczne, choć skromniejsze, również są częścią ekspozycji. Muzeum gromadzi także skamieliny oraz różne pamiątki archeologiczne znalezione w regionie.

Dla kogo jest to miejsce

Muzeum sprawdzi się przede wszystkim jako punkt na trasie rodzinnego zwiedzania Mazur. Dzieci zainteresują się wystawą przyrodniczą – wypchane zwierzęta zawsze robią wrażenie, a odgłosy leśnych mieszkańców dodają całości klimatu. Dla starszych zwiedzających ciekawsza będzie część historyczna i etnograficzna, zwłaszcza jeśli interesuje ich historia regionu i wielokulturowe dziedzictwo Mazur.

Nie jest to duże muzeum – zwiedzanie zajmie około godziny, może półtorej, jeśli chce się dokładnie przyjrzeć eksponatom i poczytać opisy. To dobry pomysł na popołudnie, gdy pogoda nie sprzyja wodnym aktywnościom, albo jako uzupełnienie wizyty w Piszu podczas dłuższego pobytu na Mazurach.

Muzeum jako ośrodek kultury regionalnej

Placówka to nie tylko zbiory do oglądania. Muzeum organizuje wykłady, konferencje, spotkania autorskie i warsztaty dla dzieci i młodzieży. W okresie ferii szkolnych można trafić na zajęcia tematyczne – na przykład warsztaty tworzenia gier planszowych z bohaterami świata Galindów, starożytnego ludu bałtyjskiego zamieszkującego te tereny.

Muzeum współpracuje z wieloma innymi placówkami w regionie i w kraju, od Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie po Muzeum Ziemi w Warszawie. Od lat współtworzy także publikacje regionalne – w latach 1969-1975 wydawało biuletyn „Komunikaty znad Pisy”, później „Znad Pisy”, które od 1995 roku ukazuje się jako pismo popularno-naukowe.

Pracownicy muzeum wspólnie z Towarzystwem Miłośników Ziemi Piskiej współtworzyli także pismo „Echa Piskie” – przykład działalności wykraczającej poza zwykłe udostępnianie zbiorów.

Lokalizacja i jak dojechać

Muzeum znajduje się w samym centrum Pisza, na rynku, więc trudno je przegapić. Pisz leży w sercu Puszczy Piskiej, około 90 km na wschód od Olsztyna. Dojazd samochodem z Olsztyna zajmuje niecałe półtorej godziny – trasą przez Mrągowo lub Szczytno. Z Warszawy to około 260 km, czyli niecałe 3,5 godziny jazdy.

Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostępne są połączenia autobusowe z większych miast regionu. Pisz ma też stację kolejową, choć połączenia są ograniczone. Po dotarciu do miasta samo muzeum znajdziemy bez problemu – ratusz na rynku to dominujący budynek, a wejście do muzeum prowadzi do pomieszczeń w przyziemiu.

Informacje praktyczne

Muzeum udostępnia zbiory zarówno zwiedzającym indywidualnym, jak i grupom zorganizowanym. Warto wcześniej sprawdzić aktualne godziny otwarcia na stronie internetowej muzeum (www.muzeumziemipiskiej.pl) lub profilu na Facebooku, szczególnie poza sezonem turystycznym, gdy godziny mogą być ograniczone.

Placówka oferuje także lekcje muzealne dla szkół – zajęcia z zakresu historii, dziedzictwa i przyrody Ziemi Piskiej, które mogą być ciekawą alternatywą dla standardowych wycieczek szkolnych. To dobry sposób na zainteresowanie młodszych uczniów tematyką regionalną i zwrócenie uwagi na lokalne wątki historyczne czy przyrodnicze.

Zwiedzanie można połączyć z wizytą w innych atrakcjach Pisza – miasteczko ma zabytkowy układ urbanistyczny, a okolica oferuje świetne warunki do turystyki wodnej, rowerowej i pieszej. Puszcza Piska to raj dla miłośników przyrody i ciszy, z licznymi szlakami i jeziorami, gdzie można aktywnie spędzić czas po wizycie w muzeum.